Ongewenste omgangsvormen
1. Wat zijn ongewenste omgangsvormen?
Ongewenste omgangsvormen zijn gedragingen die iemand als bedreigend, vernederend, intimiderend, kwetsend of onveilig kan ervaren.
Dat kan gaan om gedrag tussen collega’s, maar ook tussen leidinggevenden en medewerkers. Soms is het heel duidelijk wat er gebeurt. In andere situaties ontstaat er juist twijfel: stel ik me aan, hoort dit erbij, of gaat hier echt een grens over?
Juist daarom is het belangrijk dat iemand zijn of haar verhaal ergens veilig kan bespreken.
Niet ieder ongemakkelijk moment is automatisch ongewenst gedrag. Tegelijkertijd hoeft iemand ook niet eerst te bewijzen dat er iets “ernstigs genoeg” is gebeurd voordat een gesprek met een vertrouwenspersoon mogelijk is.
2. Voorbeelden van ongewenste omgangsvormen
Ongewenst gedrag kan op veel verschillende manieren voorkomen.
Voorbeelden zijn:
- Pesten — herhaaldelijk kleineren, buitensluiten, bespotten of iemand bewust in een kwetsbare positie brengen.
- Discriminatie — iemand anders behandelen op basis van bijvoorbeeld afkomst, leeftijd, geloof, beperking, geslacht of seksuele gerichtheid.
- Racisme — gedrag of uitingen waarbij iemand vanwege afkomst, huidskleur of etnische achtergrond wordt gekleineerd, uitgesloten of anders behandeld.
- (Seksuele) intimidatie — opmerkingen, vragen, aanrakingen, berichten of ander gedrag met een seksuele of intimiderende lading dat als ongewenst wordt ervaren.
- Agressie en geweld — dreigen, schreeuwen, beledigen, fysiek intimideren of lichamelijk geweld gebruiken.
- Sociaal isoleren — iemand structureel negeren, buitensluiten of informatie onthouden die nodig is om het werk goed te kunnen doen.
- Roddelen en beschadigen — bewust negatieve verhalen verspreiden of iemand in diskrediet brengen.
- Druk vanuit een machtspositie of dreiging — iemand onder druk zetten, bang maken of laten voelen dat negatieve gevolgen kunnen volgen wanneer hij of zij iets zegt of doet.
- Werk bewust bemoeilijken — relevante informatie achterhouden, onredelijke opdrachten geven of iemand structureel laten vastlopen.
Niet iedere situatie ziet er hetzelfde uit. Ook de impact verschilt van persoon tot persoon.
3. Het gaat niet alleen om de bedoeling
Bij ongewenste omgangsvormen wordt regelmatig gezegd:
“Zo was het niet bedoeld.”
De bedoeling van iemand kan belangrijk zijn, maar zegt niet alles over het effect van gedrag.
Gedrag kan als grappig, direct of onschuldig bedoeld zijn en toch een grens overschrijden of iemand onveilig laten voelen. Daarom is het belangrijk om niet alleen te kijken naar de bedoeling, maar ook naar wat er gebeurt en welk effect dat heeft.
Daarover praten kan helpen om helder te krijgen wat iemand ervaart en welke mogelijkheden er zijn.
4. Wat kan ongewenst gedrag met iemand doen?
Ongewenst gedrag kan veel invloed hebben.
Iemand kan zich onzeker, boos, machteloos, verdrietig of gespannen voelen. Soms ontstaat twijfel aan het eigen oordeel. Ook kan iemand anders gaan functioneren op het werk, situaties gaan vermijden of zich minder vrij voelen om iets te zeggen.
Dat hoeft niet altijd direct zichtbaar te zijn voor collega’s of leidinggevenden.
Juist daarom is een veilige plek om een verhaal te vertellen belangrijk.
5. Wat kun je doen als je ermee te maken krijgt?
Er bestaat geen standaardoplossing die voor iedereen werkt.
Soms wil iemand eerst alleen vertellen wat er speelt. Een ander wil onderzoeken of een gesprek mogelijk is, informatie over een procedure krijgen of weten welke formele of informele mogelijkheden er zijn.
Bij een vertrouwenspersoon kunnen die mogelijkheden rustig worden besproken.
Dat kan bijvoorbeeld gaan over:
- zelf een gesprek voeren;
- een gesprek voorbereiden;
- vastleggen wat er is gebeurd;
- bespreken welke interne mogelijkheden er zijn;
- bekijken of andere ondersteuning passend is;
- of bespreken of iemand een formele stap wil zetten.
De keuze blijft altijd bij degene die het verhaal vertelt.
6. Wanneer kun je bij een vertrouwenspersoon terecht?
Je hoeft niet eerst zeker te weten of iets officieel onder pesten, discriminatie, intimidatie of een andere categorie valt.
Als iets je bezighoudt, als je je onveilig voelt of als je twijfelt over gedrag dat je hebt meegemaakt of gezien, kun je daarover in vertrouwen praten.
Een vertrouwenspersoon luistert zonder oordeel, helpt om de situatie te ordenen en bespreekt samen met jou welke mogelijkheden er zijn.
Daarbij wordt niets voor jou besloten.
7. Vertrouwelijkheid en onafhankelijkheid
Een gesprek met een vertrouwenspersoon is vertrouwelijk. Dat geldt voor wat jij mij vertelt, maar ook voor wat ik tijdens ons gesprek met jou bespreek. De inhoud van het gesprek blijft tussen ons. Wat we bespreken is niet bedoeld om later aan te halen als: “mijn vertrouwenspersoon heeft gezegd of geadviseerd dat ik dit moest doen.” De keuze en de regie blijven bij jou; jij bepaalt zelf welke vervolgstappen je wel of niet zet.
We kunnen samen mogelijkheden en verschillende routes bespreken, maar ik neem geen besluiten voor jou en geef je niet de opdracht om een bepaalde stap te zetten. Jij houdt altijd zelf de regie en maakt uiteindelijk je eigen keuzes.
Ik bepaal ook niet wie gelijk of ongelijk heeft en doe geen onderzoek naar wat wel of niet is gebeurd.
Mijn rol is luisteren, ondersteunen, informeren en waar nodig of gewenst helpen bij het verkennen van mogelijke vervolgstappen.
8. Ook voor organisaties zijn signalen belangrijk
Ongewenste omgangsvormen zijn niet alleen een individueel probleem.
Wanneer vergelijkbare signalen vaker terugkomen, kan dat iets vertellen over de sociale veiligheid binnen een organisatie.
Zonder individuele gesprekken of personen herkenbaar te maken, kunnen terugkerende signalen inzicht geven in onderwerpen die aandacht verdienen.
Zo kunnen organisaties eerder herkennen waar risico’s ontstaan en zelf bepalen welke maatregelen nodig zijn om sociale veiligheid verder te versterken.
Heeft u vragen of wilt u iets bespreken?
Twijfelt u als organisatie over signalen binnen uw werkomgeving, of wilt u weten hoe 4-Trust kan bijdragen aan sociale veiligheid?
Of wilt u als medewerker vertrouwelijk bespreken wat u heeft meegemaakt of gezien?
Dan kunt u vrijblijvend contact met mij opnemen.